Ingen sit med fasiten i nikab-debatten

Dei beste grunnane for forbod mot ansiktsdekkande plass i undervisningssituasjonar er òg nokre av dei beste mot, og derfor er det vanskeleg å hevde at nokon sit med heile fasiten.

Måndag 12. Juni 2017 kunne me lese i fleire aviser at regjeringa sender ut forslag på høyring om å forby heildekkande hovudplagg på alle skular, høgskular og universitet. Sjølv om det er formuleringa ”ansiktsdekkende plagg” som er brukt, er det få som trur at dette dreier seg om at elevar dukkar opp med finnlandshette på skulen. ”– Ansiktsdekkende plagg som for eksempel nikab og burka hører ikke hjemme i norsk skole,” sa fungerande invandrings- og integreringsminister Per Sandberg. For det er nettopp det forbodet handlar om: Muslimske elevar og studentar skal ikkje få bruke nikab og burka viss fleirtalet i Stortinget stemmer for lovforslaget til regjeringa.

Dette er ei sak kor det vil vere arrogant å hevde at ein har heile fasiten. Resultatet kan ikkje målast i kroner og øre. Den enkle grunnen til dette er at det handlar om verdiar. Sjølv har eg ikkje konkludert med kva eg meiner om lovforslaget til regjeringa, og i denne saka trur eg ein god dose tvil er sunt. Tvilen inviterer til grundig tankeverksemd før ein konkluderer. Det gir rom for å ombestemme seg og innrømme at argumenta på begge sider har noko for seg.

Dei beste grunnane for lovforslaget er òg nokre av dei beste mot. Til dømes er nikab og burka eit forsvinnande lite problem i Norge. Eit forbod mot desse plagga i undervisningssituasjonar vil ramme svært få og er difor ikkje eit veldig inngripande forbod. På den andre sida kan ein seie at det ikkje trengs eit nasjonalt forbod mot eit så lite problem. Kvifor vedta eit nasjonalt forbod som nesten er overflødig? I tillegg kan ein innvende at det ikkje trengs eit nasjonalt forbod når det er mogleg å forby bruk av slike plagg lokalt. På den andre sida, kva skilnad gjer det for dei det gjelder at forbodet er vedteke lokalt i staden for nasjonalt?

I diskusjonen om lokale forbod eller eit nasjonalt forbod er det mykje som talar for at det bør vere eit nasjonalt forbod. Til dømes har det vist seg fleire gonger at behovet for å forby ansiktsdekkande plagg i undervisningssituasjonar ikkje har dukka opp før problemstillinga har vore reell. Dermed har kanskje ein elev eller student allereie starta med studia før forbodet har kome. Kva er då det verste alternativet: Seie frå starten av at det er ulovleg å bruke ansiktsdekkande plagg i undervisningssituasjonar, eller å vedta eit forbod fordi nokon som har ansiktsdekkande plagg har starta på eit universitet eller ein vidaregåande skule? I tillegg gir eit nasjonalt forbod større legitimitet. Sidan det er skulane og universiteta som sjølv handhever forbodet, kan det vere godt å vite at dei har støtte frå høgste hald når dei må forby elevar og studentar å kome med ansiktsdekkande plagg.

På den andre sida kan me ikkje legge skjul på at det er noko illiberalt i å ville regulere kva klesplagg andre skal bruke, uansett om det er i ein undervisningssituasjon eller ikkje. Trass i dette verkar det ikkje som om alle parti er like tilbakehaldne med det. Same dag som forslaget om forbod mot ansiktsdekkande plagg i undervisningssituasjonar kom, gjekk stortingsrepresentant for FrP, Erlend Wiborg ut og sa at forbodet må utvidast. Ikkje berre skal det vere forbod mot ansiktsdekkande plagg på skular, høgskular og universitet. Det same burde gjelde for resten av det offentlege rom, meiner Wiborg. Eit slikt forbod har allereie blitt vedteke i Frankrike, og Den europeiske menneskerettsdomstolen har sagt at dette ikkje er i strid med menneskerettane. Men sjølv om eit forbod ikkje er i strid med menneskerettane, betyr det ikkje at ein må innføre eit forbod for å følgje menneskerettane. Om det skulle kome eit generelt forbod mot ansiktsdekkande plagg i offentlege rom med tida, vil det truleg effekten vere den motsette av det som er tilsikta. Kor skal dei som bruker slike plagg, som følgje av undertrykking, søke hjelp om dei ikkje kan vere ute i offentlege rom?

Erlend Wiborgs forslag om utvida forbod illustrerer godt kvifor eg er i tvil om forslaget til regjeringa: Kor lang tid går det før me innfører endå fleire restriksjonar på religiøse klesplagg, som til dømes hijab i skulen. Då snakkar me ikkje lengre om eit forbod som er nødvendig for å kunne sjå ansikta til kvarandre. Eit slikt forbod vil grense mot det illiberale etter mi meining.

Kanskje handlar debatten om ansiktsdekkande plagg i undervisningssituasjonar djupast sett om religionsfridom. Er lovforslaget til regjeringa først og fremst eit forbod mot det me ikkje liker? Kor skal grensene for religionsutøving gå, og ikkje minst kor skal grensene for innblanding frå politikarane gå? Slike spørsmål er viktige å ta med seg i religionsdebatten, men endå viktigare er det å la spissformuleringar vike for refleksjon og erkjenning av at ingen av oss sit på heile fasiten.

 

Bilete: Wikimedia

Først publisert på Verdidebatt 16. juni. Siste halvdel av innlegget publisert i Vårt Lands papiravis under tittelen “På grensa mot det illiberale”

NRK bør vakte seg for å spreie terrorfrykt i beste sendetid

Dagsrevyens sundagssending var prega av einsidig dekning av terroråtaka dei siste åra. Det bidreg berre til frykt, og det er det siste me treng no.

Det var i samband med terroråtaket i London at Dagsrevyen sundag 4. juni fortalte oss at sidan januar 2015 har 551 menneske blitt drepne av islamistisk terror i Europa. Byar som Paris, Brüssel, Istanbul, Stockholm og London vart merka av på kartet med tal på drepne på sida av.

Det vart snakka om sjølvmordsbombing, skyting og å køyre lastebilar gjennom folkemengdar. Til saman vart det ei kort, men forholdsvis detaljert framvising av skadane islamistiske terroristar har påført Europa dei siste åra.

Sjølv om islamistisk terrorisme er vondskapsfullt og destruktivt, burde Dagsrevyen halde seg for gode for å sende ein «terrorkavalkade» i ei nyheitssending som allereie hadde ei mørk sky hengande over seg. Det einaste sjåarane sat igjen med var eit alt for høgt tal på terroroffer, eit tal som vart hengande i lause lufta. Det var ingen fagpersonar som vart intervjua, ingen som kommenterte det, og det var ingen som fekk sleppe til med nokre beroligande ord. Utan nokon til å prøve å nøytralisere og forklare vart vinklinga einsidig og unyansert.

Eit tidsperspektiv på to og eit halvt år seier langt ifrå alt. Hadde Dagsrevyen gått endå lengre tilbake i tid kunne dei sagt at nærare 450 menneske vart drepne i terroråtak i 1988. Dette er tal for berre eitt år i Vest-Europa. Talet til Dagsrevyen inkluderer heile Europa i to og eit halvt år.

NRK kunne òg ha utvida geografiperspektivet i staden for å fokusere einsidig på Europa. Grunnen til dette er at dei fleste terroråtak skjer heilt andre stader enn i Europa. I 2015 kunne 72 prosent av alle dødsfall relatert til terror knytast til fem land: Nigeria, Afghanistan, Pakistan, Irak og Syria.

Sanninga er at faren for å bli utsett for eit terroråtak er forsvinnande liten. Det er andre dødsårsaker som fører til langt større tall på døde. Til dømes døydde 26.300 i trafikken i Europa berre i 2015.

Dagsrevyen burde tenkje over kva signal dei sender ut når dei vel å kome med ein oversikt over terroråtak på ein slik måte som dei gjorde sundag 4. juni. I ein slik kontekst ein slik dag bidreg det berre til frykt. Det er det siste me treng no.

 

Bilete: Privat

Først publisert i Dagbladet 14. juni 2017