Hurra for tysk!

 

Eit av dei spørsmåla eg har fått flest gonger når eg snakkar om at eg flyttar til Tyskland til hausten er: “Er undervisninga på tysk?” Svaret er: “Ja, i alle fall store delar av den, men eg gruar meg ikkje.”

Eg har aldri sett på språk som ei stor utfordring. Tvert i mot er det i mine auge ei stor moglegheit. Eg har alltid vore glad i å lære språk og har lagt ein innsats ned i det. Lenge drøymte eg om å kunne ha berre språk som programfag på vidaregåande. Slik vart det ikkje, men eg er oppteken av å kunne kommunisere på andre språk enn norsk og engelsk. Det er verdifullt.

Eg veit ikkje kvifor det har blitt slik, men det kan hende det er nynorsken som har gjort det. Det at eg alltid har brukt eit skriftspråk som eg ikkje møter dagleg har kanskje gjort meg meir medviten på språk. Eg trur det har verka positivt inn å vere oppteken nynorsk og det å kunne skrive det godt. Forsking viser jo òg at det å kunne både nynorsk og bokmål kan gjere deg betre til å lære framandspråk fordi du har ein form for fleirspråkleg bakgrunn.

Likevel må ein òg legge ned ein innsats. Det treng ikkje handle om pugging av verb og gloser. Då eg verkeleg gjekk inn for å lære meg engelsk byrja eg å lese bøker på språket. Ein blir ikkje betre til å skrive eit språk viss ein ikkje ser korleis dei som har det som morsmål bruker det. Du lærer deg ord og uttrykk på ein heilt annan måte. I tillegg lærte eg meg bindeord som kunne gi språket betre flyt og meir variasjon. Det skulle ikkje meir til for å heve seg nokre hakk.

Litt same metode bruker eg no som eg skal lære meg tysk. Eg prøver å lære meg korleis dei som skriv og snakkar tysk bruker språket. Det hjelper alltid å ha eit godt grunnlag og å ha pugga litt, men det er ikkje det som fører til at nokon blir god i språket.

Begge bøkene eg har kjøpt på tysk har eg tidlegare lese på norsk. No er det Anne Frank Tagebuch (Anne Franks dagbok) eg les. Det går seint, men i det minste forstår eg det meste. Slikt gir meistringskjensle. Utdraget på det eine bilete er frå den boka. Det er kanskje eit av dei sitata eg synest er sterkast. Ho fortel om korleis ho håpar at alt ein dag skal vere over og at verda skal bli slik den var. I eit større perspektiv kan ein jo seie at slik vart det. Verda vart ein betre stad. Det triste er at Anne Frank sjølv ikkje fekk oppleve det.

Noko anna eg har gjort for å lære meg tysk er å kjøpe tyske magasin som til dømes Der Stern og Der Spiegel.

Ikkje berre blir eg betre i tysk av å lese artiklar i desse magasina, men eg blir òg oppdatert på kva som eigentleg føregår. Du blir ikkje kjent med eit land berre av å lære språket. Alle bileta av artiklane er frå Der Spiegel. Den med tittelen Die Mitte handlar om middelklassen i Tyskland som Martin Schulz, forbundskanslarkandidat for Sosialdemokratane, har vore oppteken av. Det kan høyrast avansert ut, men om ein berre bruker litt tid blir det enklare. Ikkje minst er det ekstremt mange ord på tysk som er like ord på norsk. Eit døme er dette avsnittet her:

Haushalte = hushald. Prozent = prosent. Medianeinkommens = medianinntekt. Mittelsicht = middelsiktet. Single = single (surprise!) Mitte = midten (men blir her brukt om middelklasse). Monatlich = månadleg. Ein Paar = eit par. Oberen Mitte og unteren Mitte = øvre og nedre middelklasse. Det er slike ord som me kan forstå intuitivt utan å måtte konsentrere oss alt for mykje. No har eg ikkje ein gong tatt med alle orda eg såg i denne vesle teksten her. Det som er mest vanskeleg er setningsoppbygginga. Når verbet kjem til slutt i setninga, må du nesten lese gjennom heile før du får den fulle forståinga av kva poenget er.

Eg har aldri sett på språk som ei stor utfordring. Tvert i mot er det i mine auge ei stor moglegheit

Eit anna verkty, som eg er utruleg glad for at eg veit om, er Duolingo. Det språkprogrammet er magisk. Sjølv om du ikkje lærer å skrive lange tekstar, hjelper programmet deg med å få vanlege (og ikkje fullt så vanlege) uttrykk til å sitje betre. Ein del går meit automatisk. Du lærer alt frå det heilt grunnleggjande som “hei” og “korleis har du det?” til korleis snakka om politikk, religion eller abstrakte objekt. Det er utforma som eit spel kor du rykkar opp til nye nivå når du har øvd ei viss mengde. I tillegg viser det kor flytande du kan språket (må av og til tas med ei klype salt). Om du ikkje speler litt kvar dag blir du straffa med at du mistar “streaken” din. Veldig gøy, og ein kan faktisk bli litt avhengig fordi ein vil ikkje miste streaken, og ein vil oppretthalde alle språkferdigheitene på eit høgast mogleg nivå.

Det går faktisk an å følgje meg om du registrert deg sjølv. Eg trur eg heiter mailenefhk.

Forresten leverer av og til Duolingo nokre skikkelege gullkorn: “Hilfe. Das Pferd isst die heilige Kartoffel.” (“Hjelp. Hesten et den heilage poteta.”)

Det eg kanskje må øve meg mest på er å lytte til tysk. Det er det som blir det største problemet med undervisning på språket. Dei snakkar av og til skikkeleg fort, og det å tenkje gjennom setningar og setje dei i ei logisk rekkefølgje går godt når du har dei skriftleg framfor deg og har tid til å prøve å forstå. Det er verre når dei snakkar, for viss du tenkjer for mykje over ei setning mistar du plutseleg dei fem neste som kjem. Løysinga mi på problemet har blitt film og podcast. Eg har kjøpt inn fleire tyske filmar. I tillegg prøver eg å høyre på tyske andaktar av og til.

Det er ei Hillsong-forsamling i byen eg skal bu i, Konstanz. Difor søkte eg opp podcasten deira både for å bli litt kjent med forsamlinga, men òg fordi andaktar ikkje er det mest avanserte å lytte til. Ein del kjenner du att fordi du har høyrt bibelvers eller måtar å uttrykke seg på på norsk. Andre ting tar du intuitivt fordi ein god del ord liknar på norske ord.

Som de sikkert forstår er eg optimistisk med tanke på språket. Eg liker å lære meg språk, og eg gler meg til å kunne nytte tysken min kvar dag. Det blir sikkert ein del feiling, og det blir sikkert nokre komiske situasjonar. Men alt i alt trur eg det skal gå bra. Det hjelper med litt motivasjon og innsats. I tillegg håpar eg at dette innlegget kan vere til inspirasjon for andre som vil lære seg eit språk eller som held på å lære seg eit språk. Det går an sjølv om det verkar vanskeleg og keisamt.

Eg er lei av å bli avvist med kommentaren “eg trur eigentleg me er einige”

Det kjennest på mange måtar ut som ein hersketeknikk.

17342933_1330930840325041_8255378831795613586_n

Viss eg uttrykker at eg er ueinig med nokon, er det ikkje sjeldan eg får denne kommentaren tilbake: «Eigentleg trur eg me er ganske einige».

Dette er ein useriøs måte å imøtegå mine argument på.

«Har lest. For meg ser det ut som om vi er ganske enige», skreiv ein politisk kommentator til meg på Twitter ein gong.

Tidlegare same dag hadde eg kommentert eit innlegg han la ut, der eg uttrykte at eg var ueinig i ein god del av det han skreiv. Kommentaren min var lang og gjennomarbeida, og eg brukte ganske lang tid på å skrive den i håp om at han skulle svare på argumenta mine.

Då var det frustrerande å få tilbake at «for meg ser det ut som om vi er ganske enige».

Eg kan framleis ikkje forstå korleis ei slik tolking er mogleg.

 

Føler meg mindreverdig

Seinare har eg opplevd det fleire gonger, og eg har begynt å merke det meir enn før når folk reagerer slik på det eg seier. Det er ikkje sjeldan at kommentaren «me er eigentleg einige, eg og du» blir følgt opp med ei forklaring på kva eg har misforstått.

Det er som om dei tenkjer at berre dei får forklart meg kva ei sak eigentleg handlar om, så vil eg opne auga og forstå at eg eigentleg er einig med dei.

Resultatet blir at eg føler meg som ein mindreverdig debattant som ikkje har rett til å kome med eigne argument.

Eg forstår det kan vere lett å svare slik på eit argument. Dårleg tid eller lite interesse for saka kan gjere det til ein enkel utveg.

Dette gjer det likevel ikkje betre for den som har prøvd å kome med gode argument og vil vere med i diskusjonen.

 

Kjenner på motvilje

Å få høyre at eg eigentleg er einig med nokon, når det er veldig tydeleg for meg at eg ikkje er det, kjennes på mange måtar ut som ein hersketeknikk.

Når dei i tillegg vil forklare meg kvifor me eigentleg er einige, kjenner eg på ein endå større motvilje.

Kvifor skal ikkje mine argument bli møtt med motargument? Kvifor trur dei at dei kan forklare meg kvifor eg er einig med dei?

Når personar av eigen fri vilje melder seg på i den offentlege debatten, skuldar me dei å behandle dei som likeverdige debattantar med gode argument.

Ingen debattantar vil bli møtt med påstandar om falsk einigheit

Gode argument skal igjen møtast med gode motargument. Ingen debattantar vil bli møtt med påstandar om falsk einigheit eller at dei ikkje forstår saka.

Alle som er med i den offentlege debatten, har eit ansvar for å unngå slike hersketeknikkar.

Først publisert i Aftenposten papiravis og på Aftenposten.no 13. mars 2017

Bilete: Illustrasjon frå Aftenposten

Eg er feminist

Jeg ønsker ikke at kvinner skal ha makt over menn, men over seg selv” skreiv den britiske forfattaren Mary Wollstonecraft. Dette oppsummerer på mange måtar kvifor eg kallar meg feminist.

Grunnen til at eg har valt å kalle meg feminist er enkel: Eg kjemper for like rettar og moglegheiter for begge kjønn. Det er dette eg vil at skal vere knytt til omgrepet. Mange nøler med å bruke det om seg sjølv fordi dei er usamde i nokre av sakene feministar har kjempa for opp igjennom. Men om me let berre dei me er usamde med  kalla seg feministar blir omgrepet endå meir snevert og færre og færre vil bruke det om seg sjølv. Eg vil ha eit utvida feministomgrep fleire kan relatere seg til. Som Justin Trudeau sa på World Economic Forum i 2016: ”We shouldn’t be afraid of the word feminist. Men and women should use it to describe themselves any time they want.”

Eg er feminist fordi eg er lei av korleis jenter og kvinner blir hetsa i kommentarfelt og i lukke Facebook-grupper. Det har vore fleire saker i media om korleis kvinner har fått gjennomgå på sosiale media etter å ha ytra seg i det offentlege rom. Det stoppar heller ikkje her, for når dei som hetsar blir konfrontert med det kjem unnskyldninga om at dei sat og drakk pils og ”jazza med gutta”.

Hadde eg kome frå eit anna land er det ikkje ein gong sikkert at eg hadde blitt født fordi eg er ”feil” kjønn. Ein har rekna ut at om lag 100 millionar jentar ikkje er fødd berre fordi dei er jenter

Eg er feminist fordi eg er lei av russelåter som berre handlar om  jenter som seksuelle objekt. Når det blir påpeikt kva songen handlar om, kjem det alltid ein kommentar om at det berre er for gøy. Sjølvsagt er det ikkje meint slik. Dei kan jo prøve å seie det til dei russejentene som blir valdtekne på russetreff kor desse songane ljomar frå høgtalarane.

Eg er feminist fordi eg meiner at det ikkje berre er kvinner som skal tilpasse seg arbeidslivet, men arbeidslivet som i større grad må tilpasse seg kvinner. Unge kvinner som søker jobbar risikerer å få spørsmål knytt til familieplanlegging og graviditet. Dei opplever å bli diskriminert av arbeidsgjevarar og få avslag på søknadar fordi det blir sett på som risikabelt å tilsette dei som har planar om å stifte familie og dermed bli borte frå jobben over ein lengre periode. Slike haldningar til kvinnelege arbeidstakarar fører til at kvinner i større grad enn menn må velje mellom familie og karriere. Diskrimineringsundersøkinga frå 2015 viser at 55% av kvinnelege arbeidstakarar har opplevd ein eller fleire former for diskriminering knytt til graviditet og foreldrepermisjon. Det viser at det trengs haldningsendringar i norsk arbeidsliv.

Eg er feminist fordi skilnadane mellom moglegheitene til kvinner og menn er store på verdsbasis. Hadde eg kome frå eit anna land er det ikkje ein gong sikkert at eg hadde blitt født fordi eg er ”feil” kjønn. Ein har rekna ut at om lag 100 millionar jentar ikkje er fødd berre fordi dei er jenter. Sjølv om sjansen for at eg hadde fått byrje på skulen om eg vart født i eit anna land er langt større no enn før, hadde eg kanskje etterkvart blitt ein av dei 34 millionar jentene mellom 12 og 15 år som ikkje får gå på ungdomsskulen. Det kan vere eg hadde slutta på skulen fordi eg hadde blitt gifta bort, fått barn eller blitt utsett for vald. Dette er tilfellet for mange jenter i utviklkingsland. Å vere feminist handlar om solidaritet med dei som ikkje har vore like heldige som meg. Det handlar om å sjå at sjølv om me ikkje er i mål i Norge har kampen så vidt starta i andre deler av verda.

Akkurat som at menn ikkje alltid treng å vere samde med andre menn fordi dei er same kjønn gjelder det same for kvinner

Sist, men ikkje minst er eg feminist fordi kvinner ikkje alltid treng å vere samde med andre kvinner. Her meiner eg at òg mange feministar har ein veg å gå. Parolemøtet i Oslo i 2016 skapte store medieoppslag etter ein diskusjon om sexkjøpslova. Det var opplese og vedteke at er du kvinne kan du ikkje vere mot sexkjøpslova. Sjølv er eg for sexkjøpslova, men eg meiner at kvinner har like stor rett til å vere usamde med meg som menn i denne saka. Akkurat som at menn ikkje alltid treng å vere samde med andre menn fordi dei er same kjønn gjelder det same for kvinner. Lena Dunham har sagt: ”A huge part of being a feminist is giving other women the freedom to make choices you might not necessarily make yourself.” Ein stor del av å vere feminist er å la andre kvinner få lov til meine det du ikkje nødvendigvis meiner sjølv. Me er ikkje først og fremst kvinner, men heile menneske med ulike meiningar og oppfatningar.

Eg håpar fleire og fleire vil bli komfortable med å kalle seg feminist. Eg håpar at me saman kan vise at det feminisme eigentleg handlar om er like rettar og moglegheiter for begge kjønn og at kvinner på lik linje med menn skal ha makt over seg sjølv. Det er difor eg er feminist.

 

Bilete: Livetblantdyrene.no

Først publisert på verdidebatt.no 7. mars 2017